Werkveiligheid in de praktijk: waarom beleid pas werkt als het gedragen wordt
Werkveiligheid begint in veel organisaties met regels, procedures en richtlijnen. Normeringen, risico-inventarisaties en veiligheidsplannen vormen het formele kader waarmee risico’s op de werkvloer worden beheerst. Deze documenten zijn noodzakelijk, maar in de praktijk blijkt dat veiligheid pas echt effect heeft wanneer het beleid ook wordt vertaald naar dagelijks gedrag. Daarin spelen persoonlijke beschermingsmiddelen een centrale rol.
Op papier is vaak vastgelegd welke beschermingsmiddelen verplicht zijn. In de praktijk blijkt echter dat medewerkers deze middelen alleen consequent gebruiken wanneer ze aansluiten bij het werk dat zij uitvoeren. Persoonlijke beschermingsmiddelen, ook wel PBM’s genoemd moeten daarom niet alleen voldoen aan normeringen, maar ook comfortabel zijn en passen bij de omstandigheden waarin wordt gewerkt. Wanneer beschermingsmiddelen als werkhandschoenen, veiligheidsbrillen of oorbeschermers als onhandig of zwaar worden ervaren, neemt de kans toe dat ze niet of onjuist worden gebruikt.
Een veelvoorkomend knelpunt binnen werkveiligheid is dat beschermingsmiddelen worden geselecteerd vanuit compliance in plaats van vanuit gebruik. Medewerkers zoeken dan naar alternatieven, gebruiken PBM’s slechts gedeeltelijk of laten ze helemaal achterwege. Dit ondermijnt het veiligheidsbeleid, terwijl de intentie juist is om risico’s te beperken.
Een duidelijk voorbeeld hiervan is schoeisel. Werkschoenen met veiligheidsnormering spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van ongevallen en lichamelijke klachten. In werkomgevingen met natte vloeren, hoogteverschillen, zware belasting of wisselende ondergronden is goed schoeisel essentieel voor grip, stabiliteit en een gezonde werkhouding. Toch wordt de invloed van schoeisel op veiligheid en comfort vaak onderschat.
Slecht passend of onvoldoende ondersteunend schoeisel kan leiden tot vermoeidheid, pijnklachten en een verhoogd risico op uitglijden of misstappen. Zeker bij werkzaamheden waarbij medewerkers langdurig staan of veel lopen, heeft dit directe gevolgen voor hun belastbaarheid. Goed schoeisel draagt bij aan een betere verdeling van druk, vermindert de kans op overbelasting en helpt medewerkers hun werkzaamheden veiliger en geconcentreerder uit te voeren.
Het selecteren van PBM’s vraagt daarom om een bredere benadering dan alleen het afvinken van normen. Comfort, pasvorm en praktische inzetbaarheid zijn minstens zo belangrijk. Hoe voelen de middelen aan na een volledige werkdag? Belemmeren ze beweging of ondersteunen ze juist het werkproces? Door deze vragen mee te nemen in de keuze, wordt veiligheid een hulpmiddel in plaats van een belemmering.
Naast de juiste middelen speelt ook bewustwording een grote rol. Medewerkers die begrijpen waarom bepaalde PBM’s nodig zijn en ervaren dat deze bijdragen aan hun veiligheid en comfort, zijn eerder geneigd ze correct te gebruiken. Training, duidelijke uitleg en betrokkenheid bij keuzes zorgen ervoor dat veiligheid niet wordt gezien als iets wat wordt opgelegd, maar als iets wat het werk ondersteunt.
Werkveiligheid is daarmee geen statisch systeem van regels, maar een dynamisch samenspel van beleid, middelen en gedrag. Pas wanneer deze drie elementen op elkaar aansluiten, ontstaat een werkomgeving waarin veiligheid daadwerkelijk onderdeel wordt van de dagelijkse praktijk. Organisaties die hierin investeren, bouwen aan duurzame inzetbaarheid en verminderen structureel de risico’s op de werkvloer.